RESMÎ KAYNAKLARDA “KÜKÜRTLÜ SU” OLARAK GEÇİYOR
Halk arasında “Deliler Kuyusu” olarak bilinen noktadaki kükürtlü su ve oluşan buhar, yıllardır çeşitli inanışlara konu olurken önemli bir soru yeniden gündeme geliyor: Kuyudan çıkan havayı solumak sağlıklı mı? Kırıkkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün verdiği bilgilere göre Haydar Sultan Camii ve Türbesi, Keskin'e 22 kilometre uzaklıktaki Haydar Sultan köyünde bulunuyor. Külliyede cami, türbe, hazire, çeşme ve kuyunun bulunduğu, günümüze ise “Deliler Kuyusu” olarak adlandırılan kuyu ile iki kitabenin ulaştığı belirtiliyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının Kültür Portalı'nda da kuyunun yaklaşık 1,5 metre derinliğinde olduğu aktarılıyor. Resmî kaynakta dikkat çeken asıl bilgi ise kuyudaki suyun kükürtlü olduğu. Bu nedenle suyun soğuk olmasına rağmen buhar çıkardığı belirtiliyor.
VATANDAŞLAR MANEVİ ŞİFA ARIYOR
Haydar Sultan Türbesi ve Deliler Kuyusu çevresinde oluşan inanışların geçmişi oldukça eski. 2025 yılında yayımlanan akademik bir çalışma da türbe ve kuyuyu bölgedeki önemli bir inanç merkezi olarak ele alıyor. Çalışmada Haydar Sultan'ın burada bir kuyuya hapsedildiğine ilişkin rivayetin, kuyunun kutsal kabul edilmesinde önemli bir yere sahip olduğu anlatılıyor. Daha önce sosyal medyaya yansıyan görüntülerde bazı ziyaretçilerin kuyudan gelen havayı soluduğu da görülmüştü. 2024'te yayımlanan haberlerde, bu uygulamanın “şifa” inancıyla ilişkilendirildiği aktarılmıştı. Ancak bu inanış, tek başına tıbbi olarak kanıtlanmış bir sağlık yararı anlamına gelmiyor.
ASIL SORU: SAĞLIĞA ZARARLI MI?
Burada kritik nokta, “kükürtlü su bulunması” ile “kuyudan çıkan havanın insan sağlığına zararlı veya yararlı olduğunun kanıtlanması”nın aynı şey olmaması. Kültür ve Turizm Bakanlığı kaynakları suyun kükürtlü olduğunu doğruluyor ancak bu kaynaklarda kuyudaki gazların bileşimine ilişkin ölçüm sonuçları veya havanın solunmasının sağlık etkilerini belirleyen bir laboratuvar analizi yer almıyor. Yaptığım güncel taramada Kırıkkale İl Sağlık Müdürlüğünün erişilebilir sayfalarında da söz konusu kuyunun havasının “sağlıklıdır”, “şifalıdır” ya da “sağlığa zararlıdır” şeklinde sınıflandırıldığı güncel bir resmî rapora ulaşamadım. Dolayısıyla kuyudan çıkan havanın içeriği ölçülmeden ve yetkili sağlık kurumlarınca değerlendirilmeden kesin bir sağlık iddiasında bulunmak doğru olmaz.
BİLİMSEL İNCELEME MERAK KONUSU
Yıllardır ziyaret edilen Haydar Sultan Türbesi'nde manevi inançlarla sürdürülen uygulamalar kültürel açıdan önemini korurken, Deliler Kuyusu'nun farklı bir yönü de bilimsel açıdan merak uyandırıyor. Kuyudan hangi gazların çıktığı, bunların hangi yoğunluklarda bulunduğu ve uzun ya da kısa süreli solunmasının insan sağlığı üzerinde etkisinin olup olmadığı ancak uygun ölçümler ve uzman değerlendirmesiyle belirlenebilir. Bu nedenle resmî bir analiz yayımlanana kadar “şifalı hava” veya “zehirli hava” gibi kesin ifadeler yerine, mevcut doğrulanmış bilgileri esas almak gerekiyor.